Podstawowa opieka zdrowotna

Organizacja podstawowej opieki zdrowotnej
Wybór / zmiana lekarza, pielęgniarki, położnej POZ
Zadania lekarza podstawowej opieki zdrowotnej
Pielęgniarka POZ
Położna POZ
Pielęgniarka szkolna
Dyżury POZ - wieczorem, w nocy i w dni ustawowo wolne od pracy

Organizacja podstawowej opieki zdrowotnej
Świadczenia w ramach podstawowej opieki wykonywane są w dni powszednie, od poniedziałku do piątku, pomiędzy godz. 8.00 a 18.00, z wyłączeniem dni ustawowo wolnych od pracy. Mogą być realizowane w warunkach ambulatoryjnych (w gabinecie, poradni lub przychodni), a w przypadkach uzasadnionych medycznie także w domu pacjenta lub w domu pomocy społecznej, jeśli pacjent tam mieszka.
W przypadkach uzasadnionych medycznie pacjent przyjmowany jest w dniu zgłoszenia, zgodnie z harmonogramem pracy lekarza. W chorobach przewlekłych, jeśli pacjent nie skarży się na gorsze samopoczucie, porada udzielana jest w terminie wspólnie uzgodnionym. Przyjęcie w umówionym terminie dotyczy także kontynuacji leczenia oraz sytuacji, gdy potrzeba kontaktu pacjenta z lekarzem rodzinnym nie wynika z konieczności uzyskania pomocy medycznej.
Podczas pobytu poza miejscem zamieszkania, np. na wakacjach, w delegacji, u rodziny, pacjent ma prawo do podstawowej opieki zdrowotnej w sytuacji nagłego zachorowania lub nagłego pogorszenia stanu zdrowia.
Wybór / zmiana lekarza, pielęgniarki, położnej POZ
W celu skorzystania z porad w ramach podstawowej opieki zdrowotnej pacjent powinien dokonać wyboru lekarza, pielęgniarki i/lub położnej w wybranej przez siebie przychodni.
Wyboru lub zmiany dokonuje się bezpośrednio u świadczeniodawcy w przychodni i nie trzeba tego faktu potwierdzać w Oddziale Funduszu. Wyboru dokonuje się w imieniu własnym. W imieniu innej osoby deklaracje mogą złożyć pełnoletni opiekunowie lub opiekunowie prawni niepełnoletnich dzieci, bądź innych osób, dla których ustanowiony został opiekun. Deklarację wyboru składa się do konkretnej osoby udzielającej świadczeń: imiennie do lekarza, pielęgniarki czy położnej. Przy wypełnieniu deklaracji wyboru pomocna jest instrukcja.
Składając deklarację do POZ, pacjent nie ma obowiązku wybrania wszystkich trzech zakresów świadczeń w tej samej przychodni. Deklarację do lekarza można złożyć w jednym miejscu, do pielęgniarki czy położnej - w innym, należy jednak rozważyć praktyczne skutki takiego wyboru.
- Opłata za trzecią i kolejną w roku kalendarzowym zmianę lekarza/ pielęgniarki/ położnej
Pacjent ma prawo do wyboru podstawowej opieki zdrowotnej (POZ) nie częściej niż dwa razy w roku. W przypadku trzeciej i kolejnej w roku kalendarzowym zmiany lekarza/ pielęgniarki/ położnej należy wnieść opłatę w wysokości 80 złotych. Opłatę należy uiścić na konto Oddziału Wojewódzkiego NFZ.
Opłaty nie pobiera się w przypadku: zmiany miejsca zamieszkania przez pacjenta, zaprzestania udzielania świadczeń opieki zdrowotnej przez wybranego lekarza/pielęgniarkę/położną podstawowej opieki zdrowotnej, a także innych przyczyn niezależnych od woli pacjenta.
- Deklaracja dla osób ubezpieczonych w innym niż Polska kraju UE
Osoby ubezpieczone w innym państwie UE, ale mieszkające w Polsce, deklaracje do POZ składają na podstawie zarejestrowanych w oddziale Funduszu formularzy: E106, E109, E120 lub E121.
- Deklaracja dla noworodka
Noworodki do 6 miesiąca życia, jeśli nie mają nadanego numeru ewidencyjnego PESEL, mogą być zgłaszane na listę lekarza/pielęgniarki/położnej POZ na odstawie dowodu ubezpieczenia rodzica lub opiekuna prawnego. Po ukończeniu przez dziecko 6 miesiąca życia system informatyczny NFZ, w wyniku dokonanej weryfikacji, zaznaczy deklarację dziecka jako nieaktywną. Dlatego po ukończeniu przez dziecko 6 miesiąca życia rodzic powinien złożyć ponowną deklarację, podając numer PESEL dziecka.
Zadania lekarza podstawowej opieki zdrowotnej
W związku z realizacją zadań ukierunkowanych na promocję zdrowia, profilaktykę, diagnostykę schorzeń, leczenie, zapobieganie lub ograniczanie niepełnosprawności oraz usprawnianie i pielęgnację pacjenta, do kompetencji lekarza POZ należą:
- Kierowanie na zabiegi w gabinecie zabiegowym i w domu pacjenta
  W gabinecie zabiegowym wykonywane są zabiegi i procedury pozostające w kompetencjach lekarza POZ i wymagające jego udziału, związane bezpośrednio z udzielaną poradą lekarską. W sytuacji uzasadnionej stanem zdrowia pacjenta, zabiegi mogą być wykonywane także w domu pacjenta. Jeśli jakieś zlecenie ma wykonać pielęgniarka, lekarz wydaje skierowanie do tej pielęgniarki, do której pacjent jest zadeklarowany.
  Gabinet zabiegowy (w tym punkt szczepień) funkcjonuje od poniedziałku do piątku pomiędzy godz. 8.00 i 18.00, z wyłączeniem dni ustawowo wolnych od pracy. Punkt szczepień powinien być także czynny minimum jeden raz w tygodniu w godzinach popołudniowych, po godzinie 15.00.
- Kierowanie na badania laboratoryjne
  Jeśli w wyniku udzielonej porady lekarskiej zachodzi konieczność wykonania badań laboratoryjnych, lekarz wskazuje pacjentowi laboratorium, w którym wykonane zostaną na jego zlecenie badania diagnostyczne i mikrobiologiczne.
  W przypadku uzasadnionym medycznie, materiał do badań laboratoryjnych może być pobrany w domu pacjenta.
  Zlecenie na pobranie materiału wystawia lekarz POZ, który we własnym zakresie i na własny koszt zapewnia także pojemniki na materiały do zleconych badań oraz pojemnik zbiorczy do transportu pobranych próbek. Zlecenie lekarza POZ wykonuje pielęgniarka, do której pacjent jest zadeklarowany.
  Wykaz badań diagnostycznych, na które kieruje i za które płaci lekarz POZ ze środków finansowych otrzymywanych z NFZ za każdego pacjenta, jest ściśle określony. Wszystkie wykonywane są na zlecenie lekarza w laboratorium lub pracowni, z którymi na wykonywanie danych badań zostały podpisane umowy. Pacjent wykonuje zlecone badanie w laboratorium wskazanym przez lekarza kierującego.
- Kierowanie na badanie endoskopowe
  Lekarz POZ może kierować pacjenta na specjalistyczne badanie diagnostyczne, jakim jest badanie endoskopowe przewodu pokarmowego.
- Kierowanie do lekarza specjalisty lub do szpitala
  Lekarz POZ kierując pacjenta do lekarza specjalisty lub do szpitala zobowiązany jest do wykonania i dołączenia do skierowania wyników niezbędnych badań diagnostycznych zgodnie z rozpoznanym schorzeniem, aktualną wiedzą i praktyką medyczną, w celu potwierdzenia wstępnego rozpoznania.
- Wypisywanie recept według zalecenia lekarza specjalisty
  Lekarz POZ może wystawić swojemu pacjentowi receptę na leki, które zaordynował lekarz w poradni specjalistycznej, jeżeli otrzyma wydaną przez tego lekarza imienną dla danego pacjenta informację o rozpoznaniu, sposobie leczenia, rokowaniu, o okresie stosowania i dawkowania zaordynowanych leków oraz o wyznaczonych wizytach kontrolnych.
- Kierowanie na rehabilitację
  Lekarz POZ może wystawiać skierowanie na zabiegi fizjoterapeutyczne wykonywane w poradni rehabilitacyjnej lub w domu pacjenta. Skierowanie na zabiegi fizjoterapeutyczne należy zarejestrować we właściwej placówce ciągu 30 dni od daty wystawienia, inaczej starci ono swoją ważność. Lekarz POZ ma obowiązek poinformować pacjenta o konieczności rejestracji skierowania w wymaganym terminie.
  Lekarz POZ może kierować swoich pacjentów na rehabilitację ogólnoustrojową realizowaną w warunkach ośrodka lub oddziału dziennego.
  W przypadku wad postawy oraz dysfunkcji narządu ruchu, których przyczyną są te wady, lekarz POZ wystawia skierowanie do poradni rehabilitacyjnej lub ortopedycznej. W odniesieniu do dzieci i młodzieży szkolnej, w przypadkach nie kwalifikujących się do rehabilitacji leczniczej, lekarz rodzinny kieruje dziecko na zajęcia korekcyjno-kompensacyjne organizowane w szkołach i finansowane ze środków publicznych na podstawie odrębnych przepisów.
- Kierowanie na leczenie uzdrowiskowe
  Wystawiając skierowanie na leczenie uzdrowiskowe lekarz POZ bierze pod uwagę aktualny stan zdrowia pacjenta, wskazania i ew. przeciwwskazania. Do skierowania lekarz dołącza aktualne wyniki podstawowych badań, wykonanych na swoje zlecenie i swój koszt:
  - badania dla dorosłych: OB, morfologia krwi, mocz, RTG klatki piersiowej (ważność badania RTG wynosi 2 lata od dnia badania), EKG (ważność badania wynosi 6 m-cy od dnia badania) oraz zaświadczenie potwierdzające rozpoznanie zasadnicze będące podstawą wystawienia skierowania
  - badania dla dzieci: OB., morfologia, mocz, badanie kału na obecność jaj pasożytów (ważne w dniu wyjazdu dziecka do uzdrowiska)
  Skierowanie jest ważne 18 miesięcy licząc od dnia jego wystawienia. Jeśli w tym okresie leczenie nie mogło być rozpoczęte, skierowanie jest odsyłane do lekarza ubezpieczenia zdrowotnego celem weryfikacji. O utracie ważności skierowania oddział Funduszu powiadamia pisemnie także pacjenta.
Pielęgniarka POZ
Wykonuje zabiegi na podstawie skierowań i zleceń od lekarzy pracujących w ramach umowy z NFZ. W razie konieczności pobrania materiału do badań diagnostycznych w domu pacjenta, pielęgniarka pobiera je wyłącznie na zlecenie lekarza POZ, do którego zadeklarowany jest pacjent.
Dni i godziny przyjęć, w tym wizyt domowych, określa harmonogram pracy pielęgniarki.
W uzasadnionych medycznie przypadkach świadczenia udzielane są bezzwłocznie lub w dniu zgłoszenia, w schorzeniach przewlekłych oraz w pozostałych przypadkach pielęgniarka udziela świadczeń w terminie uzgodnionym z pacjentem.
Położna POZ
Sprawuje kompleksową pielęgnacyjną opiekę położniczą i ginekologiczną nad kobietą oraz neonatologiczną - nad noworodkiem. Prowadzi edukację kobiet w ciąży, w tym kobiet w ciąży wysokiego ryzyka, przygotowuje kobiety do porodu, opracowuje dla nich plan edukacji. Począwszy od 26 tygodnia ciąży aż do rozwiązania sprawuje opiekę w formie wizyt odbywających się nie częściej niż 2 razy w tygodniu. Ponadto opiekuje się noworodkiem do ukończenia 2 miesiąca życia oraz kobietą w okresie połogu - do 42 dnia po porodzie. Realizuje w formie wizyt domowych opiekę pielęgnacyjną nad kobietą po operacji ginekologicznej lub onkologiczno-ginekologicznej. Położna sprawuje opiekę nad kobietą w każdym okresie jej życia.
Pielęgniarka szkolna
Sprawuje opiekę nad dziećmi i młodzieżą objętymi obowiązkiem szkolnym i obowiązkiem nauki w miejscu, w którym się uczą i wychowują. Pod opieką pielęgniarki szkolnej znajdują się uczniowie od klasy zerowej w szkołach podstawowych po ostatnią klasę szkoły ponadgimnazjalnej, do ukończenia przez nich 19 roku życia.
Dyżury POZ - wieczorem, w nocy i w dni ustawowo wolne od pracy
Po godzinie 18. do 8. rano dnia następnego, a w dni ustawowo wolne od pracy - całodobowo, pacjent może skorzystać z opieki lekarskiej i pielęgniarskiej w ramach nocnej i świątecznej opieki zdrowotnej, sprawowanej w dyżurnej przychodni - jednej dla pacjentów znajdujących się pod opieką różnych lekarzy POZ.
Z dyżurnej podstawowej opieki zdrowotnej należy korzystać wyłącznie w przypadku nagłego zachorowania lub nagłego pogorszenia stanu zdrowia, gdy nie ma objawów sugerujących bezpośrednie zagrożenie życia lub grożących istotnym uszczerbkiem na zdrowiu, a zastosowane środki domowe lub leki dostępne bez recepty nie przyniosły spodziewanej poprawy, lub zachodzi obawa, że oczekiwanie na otwarcie przychodni może znacząco niekorzystnie wpłynąć na stan zdrowia.
Świadczenia nocnej i świątecznej opieki lekarskiej są bezpłatne i udzielane bez skierowania.
Dyżurujący w przychodni lekarz udziela porad w warunkach ambulatoryjnych, telefonicznie, a w przypadkach medycznie uzasadnionych - w domu pacjenta.
Sytuacje uzasadniające skorzystanie ze świadczeń POZ w nocy i w dni wolne od pracy:
- zaostrzenie dolegliwości znanej choroby przewlekłej (np. kolejny napad astmy oskrzelowej z umiarkowaną dusznością)
- infekcja dróg oddechowych z wysoką gorączką (wyższą niż 39° C.), szczególnie u małych dzieci i ludzi w podeszłym wieku
- bóle brzucha, nie ustępujące mimo stosowania leków rozkurczowych
- bóle głowy, nie ustępujące mimo stosowania leków przeciwbólowych
- biegunka lub wymioty, szczególnie u dzieci lub osób w podeszłym wieku
- zatrzymanie wiatrów, stolca lub moczu
- nagłe bóle krzyża, kręgosłupa, stawów, kończyn itp.
- zaburzenia psychiczne (z wyjątkiem agresji lub dokonanej próby samobójczej - wtedy należy wezwać pogotowie ratunkowe).
Informacja o miejscu świadczenia opieki nocnej i świątecznej musi być wewnątrz i na zewnątrz siedziby lekarza podstawowej opieki zdrowotnej, do którego pacjent złozył deklarację. Każdy zawczasu powinien się dowiedzieć w swojej przychodni, gdzie taka opieka jest sprawowana.