Wczesne wykrywanie raka jelita grubego

Program kierowany jest do osób:

• w wieku 50-65 lat, niezależnie od wywiadu rodzinnego, które nie mają objawów klinicznych sugerujących istnienie raka jelita grubego
• po 40. roku życia, z obciążeniem genetycznym, tj. które mają co najmniej jednego krewnego 1. stopnia, u którego rozpoznano rak jelita grubego
• w wieku 25-65 lat z rodzin szczególnego ryzyka (tzw. rodziny HNPCC). W tej grupie osób konieczne jest potwierdzenie rozpoznania przynależności do rodziny HNPCC w Poradni Genetycznej. Członkowie takiej rodziny powinni mieć powtarzane kolonoskopie co 2-3 lata, chyba, że badanie genetyczne wskaże, że u danej osoby nie ma mutacji genetycznych i że dana osoba może być zwolniona z wykonywania kontrolnych kolonoskopii.

Do badań nie kwalifikują się osoby, które miały wykonane badanie kolonoskopowe w ciągu ostatnich 10 lat.

Kolonoskopia jest badaniem bezpłatnym, przeprowadzanym w ramach ogólnokrajowej akcji profilaktycznej. Program ten finansowany jest przez Ministerstwo Zdrowia.

Podstawą do skierowania na badanie jest ankieta -  do wypełnienia przez pacjenta, podpisana przez lekarza kierującego.

Opis realizacji programu:

Kolonoskopia to obejrzenie „od środka" całego jelita grubego za pomocą giętkiego instrumentu wprowadzonego przez odbyt. Do badania trzeba odpowiednio oczyścić jelito - dokładna instrukcja będzie udzielona po ustaleniu terminu badania.

Osoby, które są adresatami programu i chcą się poddać badaniu kolonoskopowemu, muszą wypełnić ankietę, która jest podstawą do skierowania na badanie. Ankietę można pobrać ze strony internetowej i wypełnioną zanieść do podpisu przez lekarza rodzinnego, a następnie złożyć w jednym z ośrodków wykonujących badania.

Osoby, u których na podstawie informacji zawartych w ankiecie nie stwierdza się objawów występowania raka jelita grubego, mają wykonywaną kolonoskopię przesiewową. Natomiast osoby, u których na podstawie informacji zawartych w ankiecie brak jest całkowitej pewności co do możliwości skierowania ich na badanie przesiewowe, kierowane są na konsultacje do gastroenterologa, a następnie w przypadku podejrzenia:

• raka jelita grubego kierowane są na badanie kolonoskopowe diagnostyczne finansowane przez Narodowy Fundusz Zdrowia,
• innych problemów gastroenterologicznych - podejmowane są odpowiednie działania diagnostyczne i ew. lecznicze ( inne badania- USG, gastroskopia itp.), finansowane przez Narodowy Fundusz Zdrowia.

Wszystkie osoby, u których wykonano badanie przesiewowe od razu otrzymują jego wynik.
W przypadku stwierdzenia w ramach badania przesiewowego:

1. polipów o średnicy do 10 mm:
   - są one od razu usuwane,
   - usunięte polipy poddawane są badaniu histopatologicznemu we współpracujących pracowniach patologicznych,
   - pobierane są wycinki z ew. nacieku nowotworowego oraz wykonywane badanie histologiczne,
   - opisy histopatologiczne trafiają do bazy danych programu i wydawane są pacjentom wraz z dalszymi zaleceniami dotyczącymi leczenia lub nadzoru w przyszłości,
   - po badaniu pacjent wypełnia Ankietę tolerancji badania. Wyniki Ankiet powinny znaleźć się w bazie danych.
2.  polipów o średnicy większej niż 10 mm lub ich liczba jest duża pacjenci są kierowani do stosowania procedury diagnostycznej i leczniczej finansowanej przez Narodowy Fundusz Zdrowia,
3.  raka jelita grubego pacjenta poddaje się standardowej operacji (w ośrodku wykonującym badania lub w innych, zgodnie z preferencjami pacjenta).

Cele programu:

• cele główne:
  - zmniejszenie umieralności z powodu raka jelita grubego;
• cele szczegółowe:
  - zwiększenie odsetka raków wykrywanych we wczesnych stadiach zaawansowania (A i B wg Dukes'a),
  - zwiększenie odsetka wyleczenia ( 5-letnich przeżyć),
  - zahamowanie wzrostu liczby nowych przypadków raka,
  - obniżenie umieralności na raka jelita grubego,
  - obniżenie kosztów leczenia raka jelita w skali kraju.

Opis problemu zdrowotnego:

Rak jelita grubego (okrężnicy i odbytnicy) należy do najczęstszych nowotworów złośliwych. W naszym kraju, w 1996 roku, współczynnik zachorowalności wynosił 28,8 na 100 000 dla mężczyzn i 25,4 na 100 000 dla kobiet. Pod względem częstości zachorowań, jak również pod względem częstości zgonów, rak jelita grubego zajmuje w Polsce drugie miejsce wśród nowotworów złośliwych (zarówno wśród kobiet jak i mężczyzn; u mężczyzn po raku płuc i kobiet po raku sutka). Współczynnik zachorowalności zwiększa się stale w tempie około 2,5% rocznie. Również wyniki leczenia należą do najgorszych w Europie. Odsetki 5-letnich przeżyć wahają się w granicach od 21,2% do 24,8%, podczas gdy na przykład w Słowacji wynoszą 35,1 - 38,9%, a w Holandii aż 52,4 - 58,7%. Konieczna jest zatem interwencja populacyjna, która zahamowałaby niekorzystne tendencje wzrostowe. Jeżeli rak jelita grubego zostanie wykryty w najwcześniejszej fazie (stopień zaawansowania A wg Dukes'a) odsetek 5-letnich przeżyć wynosi 90%. Natomiast gdy do rozpoznania dochodzi w najbardziej zaawansowanym stadium choroby (stopień D), szansę na przeżycie 5 lat ma zaledwie 5% pacjentów. Niestety w Polsce, w ponad połowie przypadków rak jelita grubego rozpoznawany jest zbyt późno, w momencie, gdy jest już znacznie zaawansowany.